پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

جایگاه «استقلال گرایی» در «گفتمان انقلاب اسلامی» و تأثیر آن بر خرده گفتمان «اقتصاد مقاومتی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری سیاستگذاری فرهنگی، دانشگاه بین‎المللی امام رضا (ع) مشهد و مدرس دانشگاه
2 دانش ‎آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل، دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
گفتمان انقلاب اسلامی با بیان نظریه «نه شرقی نه غربی» گامی بلند برای قطع ریشه‎های وابستگی دولت‎ها به قدرت‎های بزرگ برداشت. به همین دلیل استقلال‎گرایی به مفهومی پررنگ و دال شناور در این گفتمان مطرح شده‎است. با تشدید تحریم‎های ایالات متحده و آشکار شدن برخی از مشکلات اقتصادی کشور، شاهد پررنگ شدن استقلال‎گرایی در ادبیات رهبران جمهوری اسلامی در قالب سیاست‎ اقتصاد مقاومتی از اواخر سال‎های دهۀ هشتاد به این سو بودیم. لذا این مقاله درپی پاسخگویی به این پرسش است که استقلال‎گرایی چه جایگاهی در گفتمان انقلاب اسلامی و خرده گفتمان اقتصاد مقاومتی دارد؟ نتایج به‎دست آمده نشانگر آن است که استقلال‎گرایی نقش مهمی بر خرده گفتمان اقتصاد مقاومتی و سیاست‎های آن از جمله «حمایت از تولیدملی و مصرف کالای داخلی»، «مدیریت مصرف و اصلاح الگوی آن»، «مردمی کردن اقتصاد»، «کاهش وابستگی به نفت» و «اقتصاد دانش بنیان» دارد. به عبارت دیگر، استقلال‎گرایی به عنوان دال مرکزی خرده گفتمان اقتصادی مقاومتی به مفصل‎بندی و معنابخشی به این مفاهیم دست می‎زند. با عنایت به این نکات روش کلی به کار گرفتـه شده در این مقاله، تحلیـل گفتمان با تمرکز بر رویـکرد ارنستو لاکلاو و چـانتال موفه می باشد.
کلیدواژه‌ها

ادیب‎زاده، مجید (1387). زبان، گفتمان و سیاست خارجی: دیالکتیک بازنمایی از غرب در جهان نمادین ایرانی، تهران: نشر اختران.
بصیرتی، محمدکاظم، اصغر افتخاری و سید جواد امینی (1395). «نقش گفتمان انقلاب اسلامی در هم‎افزایی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران»، دوفصلنامه علمی- پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، سال ششم، شماره 14، صص 76-37.
جهان‎بین، فرزاد و مسعود معینی‎پور (1393). «فرآیند تحقق تمدن اسلامی از منظر حضرت آیت‎الله خامنه‎ای»، فصلنامه انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 39.
چرنوف، فرد (1390). نظریه و زبر نظریه در روابط بین الملل، ترجمه علیرضا طیب. تهران: نشر نی.
حسین‎پور، داوود، بهروز رضائی‎منش وحمیدرضا محمدی‎سیاهبومی(1395). «رابطه مدیریت جهادی و استراتژی‎های اقتصاد مقاومتی»، فصلنامه پژوهش‎ها و سیاست‎های اقتصادی، سال بیست و چهارم، شماره 79، صص 122-99.
حقیقت، سیدصادق (1391). آسیب‎شناسی رشته علوم سیاسی در ایران، مجله راهبرد فرهنگ، شماره نوزدهم.
حقیقت، صادق، وسیدمحمدعلی حسینی‎زاده(1387). «گفتمان» در رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران: سمت.
حسینی طهرانی (1436). وظیفه فرد مسلمان در احیای حکومت اسلام، تنظیم و گردآوری محسن سعیدیان، مشهد: انتشارات علامه طباطبایی.
خاری‎آرانی، مجید و زهرا علی‎اکبرزاده‎آرانی(1394).« مبانی و مولفه‎های تمدن نوین اسلامی با تاکید بر اندیشه‎های مقام معظم رهبری»، مجموعه مقالات همایش ملی تمدن نوین اسلامی.
دری نوگورانی، حسین و اصغر صالح اصفهانی (1392). اقتصادمقاومتی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات راه فردا.
دنگچی، مهدی (1394). «احیای تمدن اسلامی از نگاه امام خمینی و مقام معظم رهبری»، فصلنامه علمی- تخصصی فرهنگ پژوهش، شماره 22.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1396). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
رضایی، محسن و علیرضا وثوقی (1395). «نقش شرکت‎های دانش‎بنیان و پارک‎های علو و فناوری در تحقق اقتصاد مقاومتی»، فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، دور دوم، شماره 4.
رمضانی، روح الله (1386). چـهارچوبی تـحلیلی بـرای بـررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ترجمۀ علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
 رنجبریان، رسول (1397). «نقش اقتصاد مقاومتی در مقابله با تحریم‎های اقتصادی کشور»، ماهنامه اقتصاد: کار و جامعه، شماره 223، صص 18-4.
رنجبر اردکانی، صمد (1396). «موانع تحقق اقتصاد مقاومتی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 39، صص 160-141.
رهبری، مهدی (1386). «شکل‎گیری گفتمان انقلابی در ایران». دو فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست. سال 9. شمارۀ 23. صص 114- 89.
زرگر، علی اصغر (1372). تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در دوره رضاشاه، ترجمۀ کاوه بیات، تهران: پروین.
عابدی گناباد، رضا (1396). گفتمان جمهوری اسلامی در خاورمیانه و چالش‎های پیش‎رو. پایان‎نامه دکتری سیاست‎گذاری فرهنگی. دانشگاه بین‎المللی امام رضا† مشهد.
عابدی گناباد، رضا و حجت آرمال طاهری (1397). گفتمان جمهوری اسلامی در غرب آسیا و شمال آفریقا. تهران: گروه آموزشی مدرس، سنجش و دانش.
عابدی گناباد، رضا و دیگران (1398). «گفتمان‎سازی اقتصادمقاومتی با تکیه بر فناوری‎های اطلاعاتی و ارتباطی»، در مجموعه مقالات همایش ملی تحقق اقتصادمقاومتی در استان گیلان، کرج: پیدار.
عبدالملکی، حجت ا...، (1393). اقتصاد مقاومتی؛ درآمدی برمبانی، سیاست‎ها و برنامه عمل، تهران: انتشارات بسیج دانشجویی دانشگاه تهران.
فرکلاف، نورمن (1395). «تحلیل گفتمان انتقادی». در تحلیل گفتمان سیاسی؛ امر سیاسی به مثابه یک برساخت گفتمانی. ترجمۀ امیر رضائی‎پناه و سمیه شوکتی مقرب. تهران: انتشارات تیسا.
فوکو، میشل (1377). ایرانی‎ها چه رؤیایی در سر دارند؟، ترجمه حسین معصومی همدانی، تهران: هرمس.
-------- (1379). ایران، روح یک جهان بی‎روح، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان دیده، تهران: نشرنی.
قنبری، سمیه، محمدتقی آذرشب و سیدمحمدرضا موسوی(1395). «استحکام درونی قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران در اندیشۀ مقام معظم رهبری؛ با تأکید بر مولفه‎های دفاعی – امنیتی»، فصلنامه پژوهش‎های سیاسی جهان اسلام، سال ششم، شماره چهارم، صص 212-193.
قهرمانی، مریم (1393). ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان رویکرد نشانه‎شناختی. تهران: نشر علم.
ستوده، محمد (1393). نقد و بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
شاه حسینی، سیدرضا، و مهدی مرادنوری(1398). «نقش بسیج در فرهنگ سازی اقتصادمقاومتی»، در مجموعه مقالات همایش ملی تحقق اقتصادمقاومتی در استان گیلان، کرج: پیدار.
شعبانی، احمد و سیدرضا نخلی (1393). «مولفه‎های اقتصاد مقاومتی در ادبیات رایج و در بیان مقام معظم رهبری»، فصلنامه آفاق امنیت، شماره 25، صص 55-88.
شعبانی، قاسم (1385). حقوق اساسی و ساختار حکومت در جمهوری اسلامی. تهران: اطلاعات.
صولتی، مهران (1393). سوژه، گفتمان و علوم انسانی. تهران: دات.
گازیوروسگی، جی. اف (1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه، ترجمۀ فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز.
محمدی، منوچهر (1392). دستاوردهای کلان انقلاب اسلامی در سطوح ملی، منطقه‎ای، جهانی و تاریخی. قم: دفتر نشر معارف.
مطهرنیا، مهدی (1382). مقدمه‎ای بر تحلیل ادبیات گفتمان انقلاب اسلامی، تهران: پرسمان.
مک دانل، دایان (1380). مقدمه‎ای بر نظریه‎های گفتمان، ترجمۀ حسین علی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
موسوی خمینی، سید روح‎الله (1382). فرازهایی درباره استقلال. تهران: ستاد بزرگداشت امام خمینی (س) – معاونت فرهنگی.
موسوی‎زاده، علیرضا و مهدی جاودانی مقدم (1387)، «نقش فرهنگ ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، دو فصلنامه دانش سیاسی، سال چهارم، شمارۀ 8، صص 226- 187.
میلانی، جمیل (1394). «اقتصاد مقاومتی و خودباوری ملی، فرصت‎ها و چالش‎های تحقق آن»، مجله اقتصادی، سال پانزدهم، شماره 8-7.
نصری، محسن (1391). ایران دیروز، امروز، فردا؛ تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران، قم: دفتر نشر معارف.
یوسفی، احمدعلی و مجتبی غفاری (1395). «نقش مردم در اقتصاد مقاومتی (با تأکید بر بیانات رهبر معظم انقلاب)»، فصلنامه پویش‎های اقتصاد مقاومتی، شماره 1، صص 142-113.
هنری، یدالله و علی آزرمی (1392). «تحیل فرآیند استقرار و انسجام‎یابی گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر اساس نظریه گفتمان لاکلا و موفه». فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی. سال دوم. شمارۀ 8.. صص 118- 95.
هرورانی، حسین و موسی خوشکلام‎خسروشاهی(1395). «اقتصاد مقاومتی و راهبرد جمهوری اسلامی ایران جهت مقابله با رویکردهای خصمانه آمریکا و عربستان سعودی در بازار نفت»، فصلنامه سیاست‎های مالی و اقتصادی، سال چهارم، شماره 15، صص 70-43.
بیانات امام خامنه‎ای،1389
بیانات امام خامنه‎ای،4/3/1393
بیانات امام خامنه‎ای، 3/5/1391
بیانات امام خامنه‎ای،2/5/1391
بیانات امام خامنه‎ای در دیدار کارگزاران نظام،3/5/91
بیانات امام خامنه‎ای،8/5/1391

منابع اینترنتی

عابدی گناباد، رضا (1393) «عدم پیروی از سلطه‎گر به عنوان یکی از شاخص‎های پیشرفت». بازیابی شده از: http://www.borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7180؛ (دسترسی 1397، 19 آبان).
عبداللهی، مهدی (1399)، «بازدهی اقتصادی تعاونی‎های ترکیه 6 برابر ایران»، بازیابی شده از: http://farhikhtegandaily.com/news/45346؛ (دسترسی 1399، 15 شهریور).
عبدالمالکی، حجت، (1395)، «اقتصادمقاومتی احیای گفتمان اقتصادی انقلاب اسلامی است»، بازیابی شده از: https://www.mehrnews.com/news/3588775؛ (دسترسی 1399، 14 شهریور).

منابع انگلیسی:

-Foucault, M (1981), The order of discourse. In r, young. (eds). Untying the text. London: routledge.
-Foucault, M (1989), The Archaeology of Knowledge, Translated by A. Sheridan, London: Routledge.
-Laclau, E. & Chantal mouffe (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. London: verso.