پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

گفتمان سازی ولایت (مدل، شیوه و ابزار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)
2 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم
چکیده
گفتمان، مفهوم و معرفتی همه‎گیر در برهه‎ای از زمان است. از جمله گفتمان‎های فرهنگی در صدر اسلام، گفتمان ولایت است که می‎توان با بررسی تاریخی و برآمده از آموزه‎های دینی، مدلی راه‎گشا برای مبلغان دینی ترسیم نمود. هدف پژوهش حاضر دستیابی به مدل، شیوه‎ها و ابزارهای گفتمان‎سازی ولایت بر اساس آیات و سیره معصومان است روش تحقیق از نوع توصیفی ـ تحلیلی بر اساس شیوه تحلیل محتوا است. یافته‎ها نشان داد، گفتمان ولایت در اسلام ناظر به رابطه مسلمان با ولی مطلق خداوند تبارک و تعالی و ولایت خداوند نسبت به انسان‎ها است. بر همین اساس سلسله مراتب ولایت یعنی ولایت خداوند، ولایت پیامبر، ولایت امام معصوم و ولایت فقیه شکل می‎گیرد. طبق آموزه‎های دینی آگاهی‎بخشی، استدلال و برهان، پیوند رسالت به ولایت، تبیین و ترسیم مراحل ولایت، تأکید بر ابلاغ و تبلیغ ولایت، ایجاد حساسیت، تبشیر و انذار، تکرار و تذکر، تبلیغ عملی (جانشینی پیامبر 6 در زمان حیات ایشان، ساخت نماد)، امر به فرهنگ‎سازی و بهره‎گیری از هنر از جمله شیوه‎های ایجاد گفتمان ولایت به ویژه در عصر رسالت به شمار می‎رود. در این مسیر ابزارهایی که مورد استفاده قرار گرفته است را می‎توان در گفتاری، نوشتاری و رفتاری خلاصه نمود. نتایج پژوهش می‎تواند برای مراکز فرهنگی و تبلیغی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
اسکندری، محمدرضا. «اهمیت و جایگاه گفتمان‎سازی در منظومه فکری رهبری»، بصیرت، دسترسی در: http://basirat.ir/ (13/12/1394).
انصاری، محمدباقر (1391). تبلیغ غدیر در سیره معصومین:، قم، دلیل ما.
انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن.
بحرانی اصفهانی، عبدالله بن نورالله (1382). عوالم العلوم و المعارف و الأحوال- الإمام علیبنأبیطالب†، تحقیق محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی، قم، مؤسسة الإمام المهدی†.
جوادی آملی، عبدالله (1383). تفسیر موضوعی قرآن کریم، ج 2 (توحید در قرآن)، قم، اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1386). رحیق مختوم، تحقیق حمید پارسانیا، قم، اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1388). شمیم ولایت، تحقیق سیدمحمود صادقی، قم، اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1389 الف). تسنیم (ج 19)، تحقیق سعید بندعلی و عباس رحیمیان، قم، اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1389 ب). تفسیر انسان به انسان، تحقیق محمدحسین الهی زاده، قم، اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1389 پ). ولایت فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت، تحقیق محمد محرابی، قم، اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن (1425 ق). إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، اعلمی.
حسینی خامنه‎ای، سیدعلی (21/11/1382). بیانات در دیدار جمعی از نخبگان علمی،
 
دسترسی در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای، http://farsi.khamenei.ir، 1 اسفند 1396.
ــــــــــــــــــــ (02/06/1387). بیانات در دیدار رئیس‎جمهوری و اعضای هیأت دولت.
ــــــــــــــــــــ (10/08/1383). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان.
ــــــــــــــــــــ (10/09/1389). بیانات در نخستین نشست اندیشه‎های راهبردی.
ــــــــــــــــــــ (13/07/1390). بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی.
ــــــــــــــــــــ (14/02/1387). بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه‎های شیراز.
ــــــــــــــــــــ (14/10/1390). بیانات در سومین نشست اندیشه‎های راهبردی.
ــــــــــــــــــــ (15/12/1392). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری.
ــــــــــــــــــــ (20/04/1394). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان.
ــــــــــــــــــــ (20/12/1392). بیانات در جلسه تبیین سیاست‎های اقتصاد مقاومتی.
ــــــــــــــــــــ (21/09/1391). بیانات در دیدار شرکت‎کنندگان در اجلاس جهانی اساتید دانشگاه‎های جهان اسلام و بیداری اسلامی.
ــــــــــــــــــــ (22/09/1388). بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با جمعی از طلاب و روحانیون.
ــــــــــــــــــــ (24/09/1387). بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان در دانشگاه علم و صنعت‎.
ــــــــــــــــــــ (27/02/1390). بیانات در دومین نشست اندیشه‎های راهبردی.
راغب‎ اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی‎، لبنان ـ سوریه، دار العلم ـ الدار الشامیة.
شبدینی پاشاکی، محمد و دیگران (1392). اسوههای ولایتمداری (از عصر رسالت تا عصر غیبت)، قم، زمزم هدایت.
شبدینی پاشاکی، محمد و محمود سرافزار و علی کریمی خوشحال (1395). گفتمان‎های دینی، شیوه‎ها و ابزارها، قم، زمزم هدایت.
شیبانی جزری (ابن اثیر)، مبارک بن محمد (1367).‎ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
شیرازی (صدر المتألهین)، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1981 م). الحکمۀ المتعالیۀ فی الأسفار العقلیۀ، حاشیه سیدمحمدحسین طباطبایی، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.
صدرا، محمد (تابستان و پاییز 1386). «نظریه‎های گفتمان (از زبان‎شناسی تا علوم سیاسی)»، مطالعات انقلاب اسلامی، س 3، ش 9 و 10، ص 171-208.
طباطبایی، سید محمدحسین (1362). نهایۀ الحکمۀ، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــــــــ . (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، احمد بن علی (1403 ق). الإحتجاج علی أهل اللجاج، تحقیق محمدباقر خرسان، مشهد، مرتضی.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم، انتشارات رضی.
کرباسیان، قاسم. «گفتمان»، پژوهشکده باقر العلوم 7، فرهنگ علوم اسلامی و انسانی، دسترسی در: http://www.pajoohe.com/، 4 تیر 1394.
کلانتری، عبدالحسین (1391). گفتمان از سه منظر زبانشناختی، فلسفی و جامعهشناختی، تهران، جامعه‎شناسان.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحار الأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مصباح، علی و عباس گرایی (بهار و تابستان 1389). «تربیت دینی و فاعل ارادی»، اسلام و پژوهشهای تربیتی، س 2، ش 1، ص 125-145.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار، تهران، صدرا.
مفید، محمد بن محمد (1413 ق الف). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تحقیق موسسة آل‎البیت:، قم، کنگرة شیخ مفید.
ـــــــــــــــ . (1413 ق ب). الأمالی، تصحیح حسین استادولی و علی‎اکبر غفاری، قم، کنگرة شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر، با همکاری جمعی از نویسندگان (1374). تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
نعیمی، سیدمجتبی (1394). «راهکارهای گفتمان‎سازی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، پایگاه تحلیلی تبیینی برهان، دسترسی در: http://www.borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=4935، 14 شهریور 1394.
هلالی، سلیم بن قیس (1405 ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی، تصحیح محمد انصاری زنجانی خوئینی، قم، الهادی.