پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

الگوی گفتمان سازی فرهنگی از منظر روایات ائمه معصومین (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم اجتماعی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)
2 پژوهشگر پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)
چکیده
گفتمان‎سازی به معنی تبدیل یک مفهوم، معنا یا ایده به باور عمومی و فراگیر نمودن و عمومیت بخشیدن به آن میان مردم است. گفتمان‎سازی از خاصیت برانگیختگی و اثرگذاری بر افکار و بسیج آنها برخوردار است و در نهایت به رفتار منتهی می‎شود. نوشتار حاضر با هدف ارائۀ الگوی گفتمان‎سازی فرهنگی با بهره‎گیری از احادیث ائمه معصومین‰ تدوین شده است. روش پژوهش ترکیبی از نوع گرندد تئوری و توصیفی – تحلیلی بوده است. نتایج نشان داد که مهم‎ترین ارکان الگوی گفتمان‎سازی فرهنگی در روایات شامل شرایط علی: اندیشه‎افزایی و بصیرت؛ شرایط زمینه‎ای: خلوص عمل و نیت، احساس مسئولیت اجتماعی؛ شرایط مداخله‎گر: بهره‎گیری از دانش و تجربه، استمرار و تداوم و مسارعه و مسابقه؛ راهبردهای گفتمان‎سازی فرهنگی: کنش بین‎ذهنی، رصد محیطی، نعمت‎شماری، تکرار و تایید، معرفی الگوها، مقیدسازی، تسدید، و مراقبت پیوسته می‎باشد. پژوهش در نهایت منجر به ارائه الگوی گفتمان‎سازی فرهنگی گردید و پیشنهادهای چندی ارائه شد. نتایج پژوهش حاضر برای سازمان‎ها، نهادها و مراکز فرهنگی از جمله شورای عالی انقلاب فرهنگی، صدا و سیما، ستاد امرو به معروف، نهادهای انقلابی و نظامی و...، که نیازمند الگوی گفتمان‎سازی فرهنگی و نشر ارزش‎ها می‎باشند، مفید و قابل استفاده است.
کلیدواژه‌ها

ابن ابى الحدید، عبد الحمید بن هبه الله(1378).شرح نهج البلاغه، محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل‏، قم، کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفیŠ.
ابن بابویه، محمدبن علی(1413). من لایحضره الفقیه، تصحیح علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
استراوس، آ. و کوربین، ج. (1395). مبانی پژوهش کیفی. فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‎ای. ترجمۀ ابراهیم افشار. تهران: نشر نی. (سال اصلی اثر چاپ شده 1990).
امین خندقی، مقصود؛ جعفرنیا، فاطمه(1393). «چگونگی گفتمان‎سازی نظریه ولایت فقیه در محتوای برنامه درسی نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 39، صص 139-158.
بشیر، حسن(1391). «شیوه‎های گفتمان‎سازی بین‎المللی: تحلیل دو حادثه و دو گفتمان»، ماهنامه مدیریت ارتباطات، شماره 31، صص 11-13.
بیرو، آلن(1370).فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمۀ باقر ساروخانی، تهران، کیهان.
تاج الدین محمد بن محمد بن حیدر شعیری (1363). جامع الأخبار، قم: انتشارات رضی.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد(1410). غررالحکم و درر الکلم، تصحیح سید مهدی رجائی، قم: دارالکتاب الاسلامی.
جمال الدین خوانسارى، محمد بن حسین(1366).‏ شرح غرر الحکم، دانشگاه تهران.
حرّانى حلبى(ابن شعبه حرانی)، ابو محمّد حسن(1374). تحف العقول، ترجمه محمد باقر کمره‏اى، تهران: انتشارات کتابچى.
حکیمی، محمد رضا و دیگران(1380). الحیاة، ترجمه احمد آرا، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
سلطانی‎فر، محمد؛ میرزا ابوالحسن‎خان ایلچی(1395). «درآمدی بر مدل گفتمان‎سازی رسانه‎ای اقتصاد مقاومتی»، نشریه رسانه، ویژه نامه اقتصاد مقاومتی، سال بیست و هفتم، صص 17-35.
شبدینی پاشاکی، محمد؛ سرافراز، محمود؛ کریمی خوشحال، علی(1395). گفتمان‎های دینی، شیوه‎ها و ابزارها، قم: زمزم هدایت.
شریف الرضی، محمد بن حسین(1414). نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم: هجرت.
شیخ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة، چاپ اول،موسسه آل البیت قم.
_______. محمدبن حسن(1409). وسائل الشیعه، قم» موسسه آل البیت‰.
شیخ صدوق(1400). أمالی، بیروت: اعلمى.
شیخ مفید، محمدبن محمد(1413). الأمالی، تصحیح حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم: کنگرۀ شیخ مفید.
صحیفه امام (1378)، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.
طباطبایى، محمدحسین(1374). ترجمه تفسیر المیزان،‏ مترجم: محمدباقر موسوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
العروسی الحویزی، عبد علی بن جمعه(1415). تفسیر نور الثقلین، تصحیح سیدهاشم رسولی محلاتی، قم: اسماعیلیان.
علی ابن ابی طالب(1379). نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتى، قم: مشرقین.
فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی. تهران: نشر آگاه.
فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى، المحجة البیضاء، انتشارات اسلامی قم.
قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد(1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران: جامعه‎شناسان.
کراجکى، محمد بن على(1410).‏ کنزالفوائد، قم: دارالذخائر.
کلینى، محمد بن یعقوب(1429). الکافی، قم: دار الحدیث.
لیثی واسطی، علی بن محمد(1376). عیون الحکم و المواعظ، قم: دارالحدیث.
مجلسی، محمد باقر(1304). بحار الأنوار، بیروت: موسسه الوفاء.
محسنی، منوچهر(1379). بررسی آگاهیها، نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی در تهران، منوچهر محسنی، تهران: زهد.
محسنیان راد، مهدی(1375). انقلاب، مطبوعات و ارزشها، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
محمدی ری شهری، محمد(1379). میزان الحکمه، ترجمه حمید رضا مشایخی، قم: دارالحدیث.
مشکینی اردبیلی، علی(1382). المواعظ العددیه، شارح و معلق: احمدی میانجی، علی، قم: نشر الهادی.
مندارس، هانری(1349). مبانی جامعه‎شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: امیر کبیر.
هال، استیوئرت (1393). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی، ترجمه احمد گل محمدی، تهران: نشر نی.
Schein, edgar (1992) Organizational culture and leadership, second edition. Sanfrancisco : jossey – bass.
Singer, Milton (1996). "Culture internasional Encyclopedia of social sciencesvol, 3, P,527. 7.