پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

پژوهش‌های گفتمان فرهنگی انقلاب اسلامی

مؤلفه های فرهنگی گفتمان مقاومت اسلامی در خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری علوم سیاسی و استادیار مدعو دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2 دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگا مازندران
4 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشگاه کاشان
چکیده
«مقاومت اسلامی» یکی از پدیده‎های مهم در منطقۀ خاورمیانه است. مقاله حاضر با هدف بررسی مؤلفه‎های فرهنگی گفتمان مقاومت اسلامی در خاورمیانه تدوین شده است. روش پژوهش از نوع تحلیل گفتمان است. از متون، سخنرانی، یادداشت متفکران و نیز متون قابل ارجاع این گفتمان، مؤلفه‎های فرهنگی بررسی شدند. از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه برای تحلیل موضوع بهره گرفته شده است تا از خلال این چهارچوب نظری، مؤلفه‎های فرهنگی گفتمان مقاومت و جریان‎های متخاصم با آن بازشناسی شوند. برای رسیدن به این مقصود کشورهای ایران، افغانستان، عراق، لبنان و فلسطین به عنوان حوزه‎های جغرافیایی گفتمان مقاومت اسلامی برگزیده شدند. یافته‎های این پژوهش نشان داد که مقاومت اسلامی در مقام یک گفتمان هنوز در بسیاری از کشورهای منطقه دال‎های شناور خود را معنادهی نکرده است و هنوز این دال‎های شناور در عرصه گسترده‎ای از بار معنایی شناور برخورداراند. نتایج بیانگر آن است که گفتمان مقاومت اسلامی برای مواجه نشدن با ریزش نیرو‎های خود، نخست می‎بایست به عرصۀ هژمون شدن راه یابد و در گام بعدی برخی از نابسامانی‎های خویش را به لحاظ تئوریک ساماندهی کند. در این پژوهش همچنین برخی از چالش‎های پیش روی گفتمان مقاومت اسلامی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این پژوهش برای مراکز علمی، استراتژیک و سیاست‎گذاری‎های کلان قابل استفاده است.
کلیدواژه‌ها

آقاگل‎زاده، فردوس (1385). تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

اسدآبادی، سیدجمال الدین( 1358). مقالات جمالیه، به کوشش لطف ا... اسدآبادی، تهران، ایرانشهر.

اندیشکده راهبردی تبیین(1395). مبانی، اصول و راهبردهای سیاست خارجی از منظر امام خمینیŠ، دسترسی در:http://tabyincenter.ir/.

بابی، سعید( 1379). هراس بنیادین اروپامداری و ظهور اسلامگرایی، ترجمه‎ی غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران؛ دانشگاه تهران.

بیرو، آلن (1370). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمۀ باقر ساروخانی، تهران، کیهان.

حسینی‎زاده، سید محمدعلی( 1383). «نظریه گفتمان و تحلیل سیاسی»، مجله علوم سیاسی، سال هفتم، ش 28.

ـــــــــــــ. (1386). اسلام سیاسی در ایران، قم، دانشگاه مفید.

خراسانی، رضا( 1389). «مواجهه غرب و اسلام سیاسی در دوره ومعاصر (چیستی و چرایی آن)»، مجله علوم سیاسی، سال سیزدهم، ش 41.

دریفوس، هیوبرت( 1376). میشل فوکو، فراسوی ساخت‎گرایی و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نشر نی.

دکمجیان، هرایر(1382). جنبش‎های اسلامی معاصر در جهان عرب، ترجمه حمید احمدی، انتشارات کیهان.

روشن، علی اصغر و نوراله فرهادیان( 1385). فرهنگ اصطلاحات جغرافیای سیاسی – نظامی. تهران: دانشگاه امام حسین† موسسه چاپ و انتشارات.

سلطانی، سید علی اصغر(1384 ). الف، «تحلیل گفتمان به مثابه نظریه و روش»، مجله علوم سیاسی، سال هفتم، شماره 28.

ـــــــــــــ. (1384).ب، قدرت، گفتمان و زبان، تهران، نشر نی.

ـــــــــــــ. ( 1386). تحلیل گفتمانی فیلم‎های سیاسی-اجتماعی: نگاهی به پارتی سامان مقدم، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره 9.

کرپیندورف(1388). تحلیل محتوا، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشرنی.

گنجی ارجنکی، عبدا...( 1388). موج سوم بیداری اسلامی، تهران: موسسه مطالعات اندیشه سازان نور.

مارش، دیوید و جری استوکر(1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه: امیر محمد حاجی یوسفی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

مطهری، مرتضی، بی تا. نهضت‎های اسلامی در صد ساله اخیر، تهران: انتشارات صدرا.

موسوی خمینی، سید روح ا...( 1371). صحیفه نور، تهران، مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.

مؤثقی، احمد (1386). جنبش‎های اسلامی معاصر، تهران، انتشارات سمت.

هانتیگتون ساموئل(1386). چالش‎های هویت در آمریکا، ترجمه محمود رضا گلشن‎پژوه و دیگران، تهران: انتشارات ابرار معاصر.

یوسفی اشکوری، حسن( 1376). اندیشه‎های سیاسی سیدجمال الدین اسدآبادی، اندیشه‎ها و مبارزات، تهران، انتشارات حسینیه ارشاد.

De-Vos, (2003), Discourse theory and the study of ideological (trance) - formation: analyzing social democratic revisionism. in journal of pragmatics.